Ludy koczownicze i rolnicze

Bardziej rozbudowany system sprawowania władzy panował tam, gdzie niewielkie grupy rodzinne łą­czyły się w większe społeczności - plemiona. Tak było na przykład w przypadku Dakotów i Koman-czów z Wielkich Równin. Tak jak w wielu społe­czeństwach plemiennych na całym świecie, rzą­dziły tam kolektywne ciała złożone z najstarszych członków plemienia, czyli rady starszych. Posie­dzeniom rady starszych przewodniczył najczęściej jeden człowiek, to on panował nad porządkien zebrań, udzielał głosu, on też rozstrzygał spor w łonie rady. Niektóre plemiona prowadzące osiadły rolnicz; tryb życia (na przykład Irokezi czy Zuni) zorgani zowane były w podobny sposób, tyle że wyraźnie zaznaczony był tam element dziedziczności. Ni przykład starszyzna plemion Zuni była obierana zatwierdzona przez kapłanów, natomiast kapłanen mógł zostać tylko syn kapłana - w ten sposób two rzyły się niezwykle wpływowe w danej społecz ności rody kapłańskie. Sachemowie, czyli naczeln wodzowie plemienni, wywodzili się z kilku naj silniejszych rodów i musieli uzyskać aprobat< pochodzących z nich kobiet. Najważniejsza kobie ta w klanie mogła zebrać razem wszystkie kobie ty z jednego, wielorodzinnego domu i wybrać suk cesora. Następnie musiały zyskać akceptacje swojego wyboru u innych spokrewnionych grup Kobieta taka mogła też odsunąć od władzy sache ma, który nie spełniał należycie powierzonych mi obowiązków. Zanim to nastąpiło, musiała udzielić mu trzech ostrzeżeń, dopiero potem wolno byk rozpocząć procedurę wyboru nowego wodza.

Życie osiadłe sprzyjało też kształtowaniu sic; i utrwalaniu tradycji i zwyczajów, z których z cza sem wyłoniło się prawo. Powstanie skodyfikowane go prawa doprowadziło do ograniczenia samowol władzy - od tej pory ustalone normy zaczęły także obowiązywać tych, którzy dotychczas po prostu „byli prawem".